భారత్‌లో పెరుగుతున్న వివాహ వయస్సు…!

భారతదేశంలో గత కొన్ని దశాబ్దాలుగా మహిళల సామాజిక, ఆర్థిక స్థితిగతులలో విప్లవాత్మకమైన మార్పులు చోటు చేసుకుంటున్నాయి. అందులో అత్యంత ప్రధానమైనది మహిళల సగటు వివాహ వయస్సు గణనీయంగా పెరగడం. ఒకప్పుడు టీనేజ్ దాటకముందే పెళ్లి పీటలు ఎక్కే పరిస్థితి నుంచి, నేడు సొంత కాళ్లపై నిలబడిన తర్వాతే జీవిత భాగస్వామిని ఎన్నుకునే స్థాయికి మహిళలు చేరుకున్నారు. ఈ మార్పు దేశ జనాభా స్వరూపాన్ని, భవిష్యత్తు ఆర్థిక గమనాన్ని సైతం ప్రభావితం చేస్తోంది.

19.3 నుంచి 23.1 ఏళ్లకు చేరిన సగటు వయస్సు

‘శాంపిల్ రిజిస్ట్రేషన్ సర్వే’ (SRS), ‘నేషనల్ ఫ్యామిలీ హెల్త్ సర్వే’ (NFHS) విడుదల చేసిన తాజా గణాంకాల ప్రకారం, దేశంలో మహిళల సగటు వివాహ వయస్సు గతంలో ఉన్న 19.3 ఏళ్ల నుంచి ప్రస్తుతం 23.1 ఏళ్లకు చేరుకుంది. నేటి తరం మహిళలు చదువు, ఉద్యోగం, ఆర్థిక స్వేచ్ఛకే తొలి ప్రాధాన్యం ఇస్తుండటంతో ఈ సానుకూల మార్పు కనిపిస్తోంది. కేవలం కుటుంబ బాధ్యతలకే పరిమితం కాకుండా, సమాజంలో తమకంటూ ఒక గుర్తింపును సంపాదించుకోవాలనే తపన మహిళల్లో పెరిగింది.

పట్టణ, గ్రామీణ ప్రాంతాల మధ్య వ్యత్యాసం

వివాహ వయస్సు పెరుగుదల ధోరణి దేశవ్యాప్తంగా కనిపిస్తున్నప్పటికీ, పట్టణ మరియు గ్రామీణ ప్రాంతాల మధ్య స్పష్టమైన వ్యత్యాసం ఉంది. పట్టణ ప్రాంతాల్లోని మహిళలు సగటున 24.4 ఏళ్ల వయస్సులో పెళ్లి చేసుకుంటుండగా, గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఈ సగటు 22.6 ఏళ్లుగా నమోదైంది. పట్టణాల్లో ఉన్నత విద్యా సంస్థలు, బహుళజాతి కంపెనీల్లో ఉద్యోగ అవకాశాలు ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల అక్కడి మహిళలు కెరీర్‌పై ఎక్కువ కాలం దృష్టి పెడుతున్నారు.

మార్పుకు దారితీసిన ప్రధాన కారణాలు

మహిళల వివాహాలు ఆలస్యం కావడానికి విద్యా స్థాయి పెరగడం అత్యంత ముఖ్యమైన కారణం. డిగ్రీ, పీజీలు చదివే వారి సంఖ్య పెరగడంతో పాటు ఐటీ, బ్యాంకింగ్, కార్పొరేట్ రంగాల్లో ఉపాధి అవకాశాలు లభిస్తున్నాయి. వీటితో పాటు పెరుగుతున్న పట్టణీకరణ, అధిక జీవన వ్యయం, మెరుగైన ఉపాధి కోసం ఇతర నగరాలకు వలసలు వెళ్లడం వంటి ఆర్థిక, సామాజిక అంశాలు కూడా మహిళలు పెళ్లిని వాయిదా వేసుకోవడానికి కారణాలుగా విశ్లేషకులు చెబుతున్నారు.

చట్ట సవరణ బిల్లు.. జనాభా లెక్కల తదుపరి నిర్ణయం

మహిళల చట్టబద్ధ వివాహ వయస్సును పురుషులతో సమానంగా 21 ఏళ్లకు పెంచేలా కేంద్ర ప్రభుత్వం 2021లోనే ఒక కీలక బిల్లును పార్లమెంటులో ప్రవేశపెట్టింది. అయితే పలు కారణాల వల్ల అది ఇంకా పూర్తిస్థాయిలో అమల్లోకి రాలేదు. ఇప్పుడు 2027లో జరగబోయే అధికారిక జనాభా లెక్కల (Census) తర్వాత ప్రభుత్వం ఈ అంశంపై ఒక తుది నిర్ణయం తీసుకునే అవకాశం ఉంది. ఈ లెక్కల ఆధారంగా ఉన్నత విద్య, వివాహాల ఆలస్యం, సంతానోత్పత్తి రేటు, ఉపాధి మరియు పట్టణీకరణ మధ్య ఉన్న పరస్పర సంబంధాన్ని ప్రభుత్వం లోతుగా విశ్లేషించనుంది.

రాష్ట్రాల వారీగా సగటు వివాహ వయస్సు

భారతదేశంలోని వివిధ రాష్ట్రాల మధ్య మహిళల వివాహ వయస్సులో భిన్నమైన పరిస్థితులు ఉన్నాయి. రాష్ట్రాల వారీగా చూస్తే, మహిళల సగటు వివాహ వయస్సు జమ్మూకశ్మీర్‌లో అత్యధికంగా 26.3 ఏళ్లుగా నమోదైంది. ఆ తర్వాతి స్థానాల్లో ఢిల్లీ (24.6), హిమాచల్ ప్రదేశ్ (24.3), ఉత్తరాఖండ్ మరియు తమిళనాడు (23.8 ఏళ్ల చొప్పున) ఉన్నాయి. మరోవైపు పశ్చిమ బెంగాల్ (21.6 ఏళ్లు), బీహార్ (21.7 ఏళ్లు) అత్యల్ప వివాహ వయస్సు గల రాష్ట్రాలుగా నిలిచాయి. అస్సాం, రాజస్థాన్‌లలో ఇది 22.7 ఏళ్లుగా ఉండగా, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 22.8 ఏళ్లుగా నమోదైంది.

పడిపోతున్న సంతానోత్పత్తి రేటు (TFR)

వివాహ వయస్సు పెరుగుతున్న కొద్దీ దేశ మొత్తం సంతానోత్పత్తి రేటు (Total Fertility Rate – TFR) వేగంగా పడిపోతోంది. ప్రస్తుతం దేశవ్యాప్తంగా టీఎఫ్ఆర్ 1.9కి చేరింది. పట్టణ ప్రాంతాల్లో ఇది మరీ తక్కువగా 1.5 కాగా, గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో 2.1గా ఉంది. మహిళలు ఆలస్యంగా వివాహం చేసుకోవడం వల్ల వారి సంతానోత్పత్తి కాలం తగ్గిపోతోందని, ఫలితంగా జనన రేటు క్షీణిస్తోందని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు. ఒక దేశ జనాభా స్థిరంగా ఉండటానికి అవసరమైన రీప్లేస్‌మెంట్ లెవెల్ (2.1) కంటే ఇది తక్కువగా ఉండటం గమనార్హం.

జనాభా నిర్మాణంలో మారుతున్న సమీకరణాలు

జనన రేటు తగ్గడం వల్ల భారత జనాభా నిర్మాణంలో ఒక కొత్త దశ ప్రారంభమైంది. ప్రస్తుతం దేశంలో 0-14 ఏళ్ల లోపు ఉన్న పిల్లల జనాభా వాటా 24 శాతానికి తగ్గింది. అదే సమయంలో పని చేసే వయస్సు గల (15-59 ఏళ్లు) జనాభా వాటా అత్యధికంగా 66.4 శాతానికి పెరిగింది. అయితే ఆందోళనకరమైన విషయం ఏంటంటే, 60 ఏళ్లు పైబడిన వృద్ధుల జనాభా వాటా ఏకంగా 9.7 శాతానికి చేరుకోవడం. ఇది భవిష్యత్తులో దేశ జనాభా వేగంగా వృద్ధాప్యం వైపు అడుగులు వేస్తోందనడానికి సంకేతం.

తూర్పు ఆసియా దేశాల తరహా సంక్షోభం?

ప్రస్తుతం భారతదేశంలో కనిపిస్తున్న ఈ జనాభా ధోరణి తూర్పు ఆసియా దేశాలైన జపాన్, దక్షిణ కొరియాలు ఎదుర్కొంటున్న తీవ్రమైన జనాభా సంక్షోభాన్ని గుర్తు చేస్తోంది. ఆయా దేశాల్లో యువత పెళ్లిళ్లకు దూరంగా ఉండటం, ఆలస్యంగా చేసుకోవడం వల్ల జనన రేటు దారుణంగా పడిపోయి, శ్రామిక శక్తి కొరత ఏర్పడింది. భారతదేశంలో కూడా వివాహాలు ఆలస్యం కావడం, జనన రేటు తగ్గడం వల్ల భవిష్యత్తులో యువ శ్రామికశక్తి వృద్ధి మందగించే ప్రమాదం ఉందని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు.

సామాజిక భద్రత మరియు ప్రభుత్వ వ్యయం

వృద్ధుల జనాభా శాతం పెరుగుతుండటం వల్ల భవిష్యత్తులో దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థపై అదనపు భారం పడనుంది. ముసలి వయస్సు వారి సంఖ్య పెరిగే కొద్దీ దేశంలో ఆరోగ్య సంరక్షణ (Healthcare), వృద్ధాప్య పెన్షన్లు, ఉచిత వైద్య సేవలు మరియు సామాజిక భద్రత కల్పనపై ప్రభుత్వాలు చేసే వ్యయం భారీగా పెరగక తప్పదు. ఒకవైపు పన్నులు చెల్లించే యువ శ్రామిక శక్తి తగ్గిపోతూ, మరోవైపు సామాజిక పథకాలపై ఆధారపడే వృద్ధుల సంఖ్య పెరిగితే అది బడ్జెట్ సమతుల్యతను దెబ్బతీస్తుంది.

సమతుల్య విధానాల ఆవశ్యకత

మహిళల ఉన్నత విద్య, ఆర్థిక స్వావలంబన దేశ ప్రగతికి ఎంతగానో అవసరం. అయితే దానివల్ల జనాభా సమతుల్యత దెబ్బతినకుండా చూడాల్సిన బాధ్యత కూడా ఉంది. కెరీర్ మరియు కుటుంబ జీవితాన్ని సమర్థవంతంగా సమన్వయం చేసుకునేలా పని ప్రదేశాలలో మహిళలకు తగిన మౌలిక వసతులు, ప్రసూతి సెలవులు, శిశు సంరక్షణ కేంద్రాల (Daycare) ఏర్పాటు వంటి ప్రోత్సాహకాలను ప్రభుత్వం మరియు కార్పొరేట్ సంస్థలు అందించాలి. అప్పుడే జపాన్ తరహా సంక్షోభాలు రాకుండా దేశాన్ని కాపాడుకోగలం.