పిల్లల ప్రాణాలు కాపాడటమే లక్ష్యంగా.. మాట్లాడుదాం, అండగా నిలుద్దాం : బాలల హక్కుల సంఘం

సెప్టెంబర్‌.. అవగాహనకు కీలక మాసం

సెప్టెంబర్‌ నెలను ఆత్మహత్యల నివారణపై అవగాహన పెంచే కాలంగా పాటిస్తూ, ప్రతి ఏడాది సెప్టెంబర్‌ 10న ప్రపంచ ఆత్మహత్యల నివారణ దినోత్సవాన్ని నిర్వహిస్తున్నారు. 2024–2026 మూడేళ్ల ప్రచారానికి ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ (WHO), ఇంటర్నేషనల్‌ అసోసియేషన్‌ ఫర్‌ సూసైడ్‌ ప్రివెన్షన్‌ (IASP) నిర్దేశించిన థీమ్‌ “Changing the Narrative on Suicide”. 2026లో ప్రత్యేక పిలుపు “Start the Conversation”. అంటే ఆత్మహత్యలపై ఉన్న అపోహలు, మౌనం, భయాన్ని తొలగించి.. బాధలో ఉన్నవారితో సానుభూతితో మాట్లాడటం, వినడం, అవసరమైన సహాయం అందించడం. ఈ దినోత్సవాన్ని 2003లో ప్రారంభించారు.

పిల్లల ఆత్మహత్యలు ఆందోళనకరం

భారత్‌లో పిల్లలు, విద్యార్థుల ఆత్మహత్యలు తీవ్రమైన సామాజిక, ప్రజారోగ్య సమస్యగా మారుతున్నాయి. NCRB 2024 గణాంకాల ప్రకారం 18 ఏళ్లలోపు పిల్లల్లో 11,184 ఆత్మహత్యలు నమోదయ్యాయి. ఇందులో పరీక్షల్లో వైఫల్యం కారణంగా 1,071, కుటుంబ సమస్యలతో 3,101, ప్రేమ వ్యవహారాల కారణంగా 1,671, అనారోగ్యంతో 1,347 మరణాలు నమోదయ్యాయి. ఇవి పోలీసు రికార్డుల్లో నమోదైన కేసుల ఆధారంగా ఉన్న అధికారిక గణాంకాలు మాత్రమే.

పరీక్షలే ఒక్క కారణం కాదు

విద్యార్థుల ఆత్మహత్యలపై చర్చ వచ్చినప్పుడు పరీక్షలు, మార్కులు, ర్యాంకుల ఒత్తిడిపైనే ఎక్కువగా దృష్టి పెడుతున్నాం. అయితే NCRB గణాంకాలు సమస్య మరింత సంక్లిష్టమైనదని సూచిస్తున్నాయి. పిల్లల్లో కుటుంబ సమస్యలు పరీక్షల వైఫల్యంతో పోలిస్తే దాదాపు మూడు రెట్లు ఎక్కువగా నమోదయ్యాయి. ప్రేమ వ్యవహారాలు, అనారోగ్యం, ఒంటరితనం, సంబంధాల సమస్యలు, ఇతర సామాజిక–మానసిక కారణాలు కూడా కీలక పాత్ర పోషిస్తున్నాయి. అందువల్ల పరిష్కారం కేవలం పరీక్షల ఒత్తిడిని తగ్గించడం వరకే పరిమితం కాకూడదు.

తల్లిదండ్రుల అంచనాలు.. పిల్లలపై ఒత్తిడి

అత్యధిక మార్కులు సాధించాలి, మంచి ర్యాంకు రావాలి, ఇతర పిల్లల కంటే ముందుండాలి అనే అంచనాలు కొన్నిసార్లు పిల్లలపై తీవ్రమైన మానసిక ఒత్తిడిని పెంచుతాయి. తల్లిదండ్రులు, పాఠశాలలు, కళాశాలలు పిల్లల సామర్థ్యాన్ని అర్థం చేసుకోకుండా నిరంతరం ఫలితాలపైనే దృష్టి పెడితే వారు వైఫల్యాన్ని తట్టుకోలేని పరిస్థితికి చేరుకోవచ్చు. పిల్లల విలువను మార్కులు, ర్యాంకులతో కొలవకూడదు.

ఇంట్లో సమస్యలు కూడా ప్రభావం చూపుతాయి

తల్లిదండ్రుల మధ్య తరచూ గొడవలు, కుటుంబ విభేదాలు, ఆర్థిక సమస్యలు, కుటుంబంలో భావోద్వేగపరమైన దూరం వంటి అంశాలు పిల్లలపై తీవ్ర ప్రభావం చూపుతాయి. తమ బాధను ఎవరితో పంచుకోవాలో తెలియక పిల్లలు ఒంటరిగా మిగిలిపోవచ్చు. అందుకే ఇంట్లో పిల్లలకు మాట్లాడే స్వేచ్ఛ, తీర్పు ఇవ్వకుండా వినే వాతావరణం అవసరం.

స్నేహాలు, ప్రేమ వ్యవహారాలు.. భావోద్వేగ సవాళ్లు

యుక్తవయసులో స్నేహితులతో విభేదాలు, స్నేహం కోల్పోవడం, ప్రేమ సంబంధాల్లో సమస్యలు లేదా విడిపోవడం వంటి సంఘటనలు పిల్లలకు చాలా పెద్ద సంక్షోభంగా అనిపించవచ్చు. ఆ వయసులో భావోద్వేగాలను నియంత్రించుకోవడం, సమస్యను మరో కోణంలో చూడడం ఇంకా అభివృద్ధి చెందుతుండటంతో సరైన సమయంలో పెద్దల మద్దతు ఎంతో అవసరం. పిల్లల భావాలను “చిన్న విషయం”గా కొట్టిపారేయకుండా శ్రద్ధగా వినాలి.

డిప్రెషన్‌, ఆందోళనను గుర్తించాలి

మానసిక ఆరోగ్య సమస్యలు కనిపించకుండా ఉండటం మరో ప్రధాన సవాలు. నిరంతర విచారం, తీవ్రమైన ఆందోళన, నిద్రలో మార్పులు, చదువుపై ఆసక్తి తగ్గడం, కుటుంబం లేదా స్నేహితుల నుంచి దూరంగా ఉండటం, గతంలో ఇష్టపడిన కార్యకలాపాలపై ఆసక్తి కోల్పోవడం వంటి మార్పులను నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు. ఇలాంటి సంకేతాలు కనిపించినప్పుడు పిల్లలను మందలించడం కంటే వారి పరిస్థితిని అర్థం చేసుకుని నిపుణుల సహాయం తీసుకోవడం అవసరం.

బుల్లీయింగ్‌.. పాఠశాల నుంచి ఆన్‌లైన్‌ వరకు

పాఠశాలల్లో తోటి విద్యార్థుల వేధింపులు, అవమానాలు, శారీరక లేదా మానసిక బుల్లీయింగ్‌తో పాటు ఆన్‌లైన్‌ వేధింపులు కూడా పిల్లల మానసిక ఆరోగ్యాన్ని దెబ్బతీయవచ్చు. సోషల్‌ మీడియా ద్వారా అవమానకరమైన వ్యాఖ్యలు, బెదిరింపులు లేదా సామాజికంగా ఒంటరిచేయడం వంటి అనుభవాలు పిల్లల్లో తీవ్ర ఒత్తిడికి దారితీయవచ్చు. పాఠశాలలు ఇలాంటి ఫిర్యాదులను తేలికగా తీసుకోకుండా కౌన్సిలింగ్‌, రక్షణ వ్యవస్థలను బలోపేతం చేయాలి.

పిల్లల్లో మార్పులు కనిపిస్తే వెంటనే స్పందించాలి

పిల్లలు అకస్మాత్తుగా ఒంటరిగా ఉండటం, సాధారణంగా మాట్లాడే వారితో మాట్లాడకపోవడం, నిరాశగా కనిపించడం, చదువుపై ఆసక్తి కోల్పోవడం, నిద్ర లేదా ఆహారపు అలవాట్లలో మార్పులు రావడం, స్నేహితులకు దూరంగా ఉండటం వంటి ప్రవర్తనా మార్పులను తల్లిదండ్రులు, ఉపాధ్యాయులు గమనించాలి. హాస్టళ్లలో తోటి విద్యార్థులు కూడా తమ రూమ్‌మేట్‌లో అసాధారణమైన మార్పులు కనిపిస్తే బాధ్యతగా స్పందించాలి. ఇటువంటి సంకేతాలను గుర్తించడం, వెంటనే విశ్వసనీయ పెద్దలకు తెలియజేయడం సహాయం అందించడంలో కీలకం.

“నీకు మేమున్నాం” అనే భరోసా ముఖ్యం

బాధలో ఉన్న పిల్లలకు మొదట అవసరమయ్యేది తీర్పు కాదు.. వినే వ్యక్తి. “నీ సమస్య ఏదైనా చెప్పొచ్చు”, “నిన్ను మేము వింటాం”, “నువ్వు ఒంటరివి కాదు” అనే భరోసా వారికి ఎంతో అవసరం. సమస్యను చిన్నచూపు చూడకుండా, తప్పుపట్టకుండా, ప్రశాంతంగా మాట్లాడటం ద్వారా పిల్లలు తమ భావాలను బయటపెట్టే అవకాశం పెరుగుతుంది. WHO కూడా ఆత్మహత్యల నివారణలో మౌనం, అపోహల నుంచి బహిరంగమైన, సానుభూతితో కూడిన సంభాషణ వైపు మారాల్సిన అవసరాన్ని ప్రధానంగా చెబుతోంది.

పాఠశాలల్లో కౌన్సిలింగ్‌ తప్పనిసరి చేయాలి

ప్రతి పాఠశాల, కళాశాలలో క్రమం తప్పకుండా మానసిక ఆరోగ్య అవగాహన కార్యక్రమాలు, కౌన్సిలింగ్‌ సెషన్లు, వర్క్‌షాప్‌లు నిర్వహించాలి. విద్యార్థులతో పాటు తల్లిదండ్రులు, ఉపాధ్యాయులకు కూడా మానసిక ఒత్తిడి సంకేతాలను గుర్తించడం, పిల్లలతో ఎలా మాట్లాడాలి, ఎప్పుడు నిపుణులను సంప్రదించాలి అనే అంశాలపై శిక్షణ ఇవ్వాలి. ప్రభుత్వం కూడా విద్యార్థులు, ఉపాధ్యాయులు, కుటుంబాలకు మానసిక, భావోద్వేగ మద్దతు అందించేందుకు బహుముఖ చర్యలు చేపడుతున్నట్లు వెల్లడించింది.

సహాయం కోరడం బలహీనత కాదు

మానసిక సమస్య ఎదురైనప్పుడు నిపుణుడిని సంప్రదించడం సిగ్గుపడాల్సిన విషయం కాదు. అవసరమైనప్పుడు కౌన్సిలర్‌, సైకాలజిస్ట్‌, సైకియాట్రిస్ట్‌ లేదా ఇతర ఆరోగ్య నిపుణులను సంప్రదించాలి. భారత ప్రభుత్వ టెలీ-మానస్‌ సేవను 14416 లేదా 1800-89-14416 ద్వారా 24 గంటలు, ఉచితంగా పొందవచ్చు. (DGHS) కిరణ్‌ మానసిక ఆరోగ్య హెల్ప్‌లైన్‌ 1800-599-0019 కూడా మానసిక ఒత్తిడి, ఆందోళన, డిప్రెషన్‌, ఆత్మహత్య ఆలోచనలు వంటి పరిస్థితుల్లో సహాయం కోసం అందుబాటులో ఉంది.

ప్రతి విద్యార్థి జీవితం విలువైనదే

ఆత్మహత్యల నివారణ ఒక్కరోజు నిర్వహించే అవగాహన కార్యక్రమంతో ముగిసే అంశం కాదు. కుటుంబం, పాఠశాల, కళాశాల, సమాజం, ప్రభుత్వం కలిసి పనిచేయాల్సిన ప్రజారోగ్య బాధ్యత. పిల్లలపై అంచనాల కంటే ఆప్యాయతకు, మార్కుల కంటే మానసిక ఆరోగ్యానికి, మందలింపుల కంటే సంభాషణకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి. ప్రతి విద్యార్థి జీవితం విలువైనదే. సమస్య ఎంత పెద్దదైనా సహాయం కోరడానికి మార్గం ఉంటుంది. మనం ఒకసారి మాట్లాడటం, శ్రద్ధగా వినటం, సరైన సమయంలో నిపుణుడి వద్దకు తీసుకెళ్లడం ఒక ప్రాణాన్ని కాపాడే కీలక అడుగు కావచ్చు.

— అనూరాధ రావు, బాలల హక్కుల సంఘం