పాకిస్థాన్‌లో శతాబ్దం నాటి హిందూ ఆలయంపై వివాదం

నరోవాల్‌లో వెలుగుచూసిన ఘటన

పాకిస్థాన్‌లోని పంజాబ్ ప్రావిన్స్ నరోవాల్ జిల్లాలో 100 నుంచి 125 ఏళ్ల చరిత్ర కలిగిన హిందూ ఆలయం కూల్చివేత తీవ్ర వివాదానికి దారితీసింది. సిరాజ్ గ్రామంలో సుమారు 1,000 చదరపు మీటర్ల విస్తీర్ణంలో ఉన్న ఈ పురాతన ఆలయం ఆగస్టు 21న ధ్వంసమైనట్లు స్థానికులు, మైనారిటీ సంస్థలు చెబుతున్నాయి. లాహోర్‌కు సుమారు 130 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న ఈ ప్రాంతంలో జరిగిన ఘటనపై ఇప్పుడు దర్యాప్తు, ఆలయ పునర్నిర్మాణానికి డిమాండ్లు పెరుగుతున్నాయి.

కూల్చివేతపై భిన్న వాదనలు

ఈ ఘటనకు అసలు కారణమేంటన్నదే ప్రధాన వివాదంగా మారింది. పాకిస్థాన్ మసీహా మిల్లత్ పార్టీ (PMMP), స్థానికులు, మైనారిటీ ప్రతినిధులు మాత్రం ఆలయాన్ని ఉద్దేశపూర్వకంగా కూల్చివేశారని ఆరోపిస్తున్నారు. పక్కనే ఉన్న మదర్సా విస్తరణ కోసం ఆలయ స్థలాన్ని ఆక్రమించే ప్రయత్నంలో భాగంగానే ఈ చర్య జరిగిందని వారు పేర్కొంటున్నారు. మరోవైపు పాకిస్థాన్ ఇవాక్యూ ట్రస్ట్ ప్రాపర్టీ బోర్డు (ETPB), పంజాబ్ ప్రభుత్వం ఈ ఆరోపణలను ఖండిస్తూ భారీ వర్షాల కారణంగా ఆలయ నిర్మాణంలో కొంత భాగం కూలిపోయిందని వివరిస్తున్నాయి.

ఇటుకలు, లోహ పరికరాలు తరలించారన్న ఆరోపణ

PMMP చైర్మన్ అస్లం పర్వేజ్ సహోత్రా చేసిన ఆరోపణల ప్రకారం.. ఆగస్టు 21న కొంతమంది వ్యక్తులు ఆలయ నిర్మాణాన్ని తొలగించి, అక్కడి ఇటుకలతో పాటు ఆలయ శిఖరంపై ఉన్న లోహ పరికరాలు, ఇతర సామగ్రిని కూడా తీసుకెళ్లారు. ఆలయాన్ని రక్షించాల్సిన అధికారులు తగిన చర్యలు తీసుకోలేదని ఆయన ఆరోపించారు. ఈ వ్యవహారంపై బాధ్యులపై చర్యలు తీసుకోవాలని పంజాబ్ ప్రభుత్వాన్ని కోరారు.

ఆగస్టు 28న అధికారులకు ఫిర్యాదు

ఈ ఘటనపై PMMP ప్రతినిధులు ఆగస్టు 28న పంజాబ్ అదనపు హోం కార్యదర్శిని కలిశారు. ఆలయాన్ని కూల్చివేసిన వారిపై చర్యలు తీసుకోవడంతో పాటు, పురాతన మతపరమైన స్థలాన్ని రక్షించడంలో విఫలమైన అధికారులపై కూడా విచారణ జరపాలని కోరుతూ లిఖితపూర్వకంగా దరఖాస్తు సమర్పించారు. ఆలయ పునర్నిర్మాణం చేపట్టాలని కూడా డిమాండ్ చేశారు.

మదర్సా భూమి వివాదమే కీలక అంశం

ఆలయానికి ఆనుకుని ఉన్న భూమిని గతంలో ETPB ఒక మదర్సా కోసం లీజుకు ఇచ్చినట్లు PMMP వర్గాలు చెబుతున్నాయి. అయితే అద్దె చెల్లింపులు జరగకపోవడంతో ఆ లీజు రద్దయిందని, అనంతరం ఆ ప్రాంతంలో అక్రమ ఆక్రమణలు చోటుచేసుకున్నాయని సహోత్రా ఆరోపించారు. ఈ భూమి వివాదం కారణంగానే ఆలయ స్థలంపై కూడా కన్ను పడిందన్నది మైనారిటీ సంస్థల ప్రధాన వాదనగా ఉంది.

ప్రభుత్వం వివరణ ఇదే

మరోవైపు పంజాబ్ ప్రభుత్వం, ETPB మాత్రం ఆలయాన్ని ఎవరూ ఉద్దేశపూర్వకంగా కూల్చలేదని చెబుతున్నాయి. ఆగస్టు 21న కురిసిన భారీ వర్షాలు, కుండపోత కారణంగా శతాబ్దం నాటి బలహీన నిర్మాణంలో కొంత భాగం కూలిపోయిందని అధికారులు వివరిస్తున్నారు. ఆలయానికి చెందిన భూమిని ఎవరికి లీజుకు ఇవ్వలేదని, పక్కనున్న భూమికి సంబంధించిన లీజును మాత్రం వేరుగా చూడాలని ప్రభుత్వం పేర్కొన్నట్లు నివేదికలు వెల్లడిస్తున్నాయి.

స్థలాన్ని పరిశీలించిన మైనారిటీల శాఖ మంత్రి

పంజాబ్ మైనారిటీస్ అఫైర్స్ మంత్రి సర్దార్ రమేశ్ సింగ్ అరోరా ఆలయ ప్రాంతాన్ని పరిశీలించినట్లు పంజాబ్ ప్రభుత్వం తెలిపింది. భారీ వర్షాల కారణంగా ఆలయంలోని ఒక భాగమే దెబ్బతిన్నట్లు పరిశీలనలో తేలిందని అధికారులు పేర్కొన్నారు. దెబ్బతిన్న ఆలయాన్ని ప్రభుత్వం పునరుద్ధరిస్తుందని హామీ ఇచ్చినట్లు స్థానిక నివేదికలు చెబుతున్నాయి.

హిందూ సమాజం నుంచి పునర్నిర్మాణ డిమాండ్

ఈ వివాదంపై పాకిస్థాన్‌లోని హిందూ సమాజ ప్రతినిధులు తీవ్ర ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నారు. పురాతన ఆలయాన్ని యథాతథంగా పునర్నిర్మించాలని, మతపరమైన వారసత్వ కట్టడాలకు భద్రత కల్పించాలని వారు కోరుతున్నారు. ఆలయ స్థలాన్ని సందర్శించేందుకు కూడా భయపడాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడిందని కొందరు మైనారిటీ నాయకులు ఆవేదన వ్యక్తం చేసినట్లు నివేదికలు పేర్కొన్నాయి.

మతపరమైన వారసత్వంపై ఆందోళన

ఒక శతాబ్దానికి పైగా చరిత్ర ఉన్న ఆలయాలు కేవలం ప్రార్థనా స్థలాలు మాత్రమే కాకుండా స్థానిక చరిత్ర, సాంస్కృతిక వారసత్వానికి గుర్తులుగా ఉంటాయి. అందువల్ల ఇలాంటి నిర్మాణాలపై వివాదం తలెత్తినప్పుడు వాటి రక్షణ, యాజమాన్య హక్కులు, భూమి రికార్డులు, చట్టపరమైన స్థితిపై పారదర్శక విచారణ అవసరమనే అభిప్రాయాలు వ్యక్తమవుతున్నాయి.

ఆరోపణల్లో TLP పేరు

స్థానికులు, కొన్ని మైనారిటీ సంస్థలు ఆలయ కూల్చివేతలో మతపరమైన తీవ్రవాద భావజాలంతో ఉన్న వ్యక్తుల ప్రమేయం ఉండొచ్చని ఆరోపించారు. కొన్ని నివేదికల్లో ఈ వ్యక్తులు తెహ్రీక్-ఇ-లబ్బైక్ పాకిస్థాన్‌ (TLP)కు చెందినవారై ఉండొచ్చన్న ఆరోపణలు వచ్చాయి. అయితే ఈ ఆరోపణలు ఇంకా అధికారిక దర్యాప్తులో నిర్ధారణ కాలేదు. కాబట్టి వాటిని ఆరోపణలుగానే పరిగణించాల్సి ఉంటుంది.

దర్యాప్తు కోసం మైనారిటీ సంస్థల డిమాండ్

ఆలయం సహజంగా కూలిపోయిందా, లేక ఉద్దేశపూర్వకంగా ధ్వంసం చేశారా అన్నది స్పష్టంగా తేలాలంటే స్వతంత్ర దర్యాప్తు జరపాలని మైనారిటీ సంస్థలు కోరుతున్నాయి. ఘటనకు సంబంధించిన భూమి రికార్డులు, లీజు వివరాలు, ఆలయ నిర్మాణం దెబ్బతిన్న తీరు, అక్కడి నుంచి సామగ్రి తరలించబడిందా అనే అంశాలను సమగ్రంగా పరిశీలించాలని డిమాండ్ చేస్తున్నారు.

పాకిస్థాన్‌లో మైనారిటీ ప్రార్థనా స్థలాలపై మళ్లీ చర్చ

ఈ ఘటనతో పాకిస్థాన్‌లో హిందువులు, సిక్కులు తదితర మైనారిటీ వర్గాలకు చెందిన మతపరమైన స్థలాల భద్రతపై మరోసారి చర్చ మొదలైంది. గతంలోనూ మైనారిటీ ప్రార్థనా స్థలాలకు సంబంధించిన వివాదాలు, కూల్చివేతలు, ఆక్రమణల ఆరోపణలు వెలువడిన నేపథ్యంలో తాజా ఘటన మరింత ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. మతపరమైన వారసత్వాన్ని కాపాడటం ప్రభుత్వ బాధ్యత అని మైనారిటీ ప్రతినిధులు స్పష్టం చేస్తున్నారు.

పునర్నిర్మాణ హామీపై ఆశలు

ప్రభుత్వం నిజంగానే భారీ వర్షాల వల్ల ఆలయం దెబ్బతిన్నదని భావిస్తే, దానిని చారిత్రక రూపాన్ని కాపాడుతూ పునరుద్ధరించడం ఇప్పుడు కీలకంగా మారింది. అదే సమయంలో మైనారిటీ సంస్థలు చేస్తున్న ఉద్దేశపూర్వక కూల్చివేత ఆరోపణలపై కూడా పారదర్శక విచారణ జరిగితేనే వివాదానికి ముగింపు లభించే అవకాశం ఉంది. ఆలయ పునర్నిర్మాణంతో పాటు భూమి హక్కులు, భద్రత, భవిష్యత్ సంరక్షణకు స్పష్టమైన వ్యవస్థ అవసరమని వారు కోరుతున్నారు.

నిజం తేలాల్సి ఉంది

సిరాజ్ గ్రామంలోని శతాబ్దం నాటి హిందూ ఆలయ ఘటనపై ప్రస్తుతం రెండు భిన్న కథనాలు వినిపిస్తున్నాయి. మైనారిటీ వర్గాలు ఇది ప్రణాళికాబద్ధమైన కూల్చివేత, మదర్సా విస్తరణ కోసం జరిగిన భూఆక్రమణ ప్రయత్నమని ఆరోపిస్తుండగా, పాకిస్థాన్ అధికారులు మాత్రం కుండపోత వర్షాల కారణంగా నిర్మాణం దెబ్బతిన్నదని చెబుతున్నారు. ఈ నేపథ్యంలో సమగ్ర దర్యాప్తు, బాధ్యులపై చర్యలు, చారిత్రక ఆలయ పునరుద్ధరణే వివాదానికి న్యాయబద్ధమైన పరిష్కారంగా నిలవనుంది.