భారతదేశ ఎన్నికల వ్యవస్థ పారదర్శకతకు మారుపేరుగా నిలిచే కేంద్ర ఎన్నికల సంఘం ఇప్పుడు ఒక అసాధారణ రాజకీయ సంక్షోభాన్ని ఎదుర్కొంటోంది. ప్రస్తుత ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ (CEC) జ్ఞానేశ్ కుమార్పై విపక్షాలు అభిశంసన తీర్మానం (Impeachment Motion) ప్రవేశపెట్టడం దేశవ్యాప్తంగా సంచలనం సృష్టించింది. ఓటర్ల జాబితా సవరణలో పక్షపాతంగా వ్యవహరించారన్న ఆరోపణలతో విపక్ష ‘ఇండియా’ కూటమి ఈ అడుగు వేసింది. ఇప్పటి వరకు ఏ సీఈసీపై కూడా ఇటువంటి తీర్మానం ప్రవేశపెట్టకపోవడం ఈ ఘటన యొక్క తీవ్రతను తెలియజేస్తోంది. ఇది కేవలం ఒక వ్యక్తిపై పోరాటం మాత్రమే కాకుండా, రాజ్యాంగబద్ధమైన సంస్థల స్వయం ప్రతిపత్తిపై జరుగుతున్న చర్చగా రాజకీయ విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు.
190కి పైగా ఎంపీల సంతకాలు: విపక్షాల ఐక్యపోరాటం
ఈ అభిశంసన నోటీసుపై లోక్సభలో 130 మంది, రాజ్యసభలో 63 మంది ఎంపీలు సంతకాలు చేయడం గమనార్హం. తృణమూల్ కాంగ్రెస్ (TMC) నేతృత్వంలో సాగిన ఈ సంతకాల సేకరణలో కాంగ్రెస్, సమాజ్ వాదీ పార్టీ, డిఎంకె మరియు ఎన్సిపి వంటి ప్రధాన పార్టీలు భాగస్వామ్యమయ్యాయి. ప్రత్యేకించి, విపక్ష కూటమి నుండి విడిపోయిన ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ (AAP) కూడా ఈ తీర్మానానికి మద్దతు ఇవ్వడం విశేషం. ఢిల్లీలో నకిలీ ఓటర్ల నమోదుపై తమ ఫిర్యాదులను సీఈసీ పట్టించుకోలేదని ఆప్ ఆరోపించింది. సంఖ్యాబల పరంగా నోటీసు ఇవ్వడానికి కావలసిన కనీస సభ్యుల సంఖ్య (లోక్సభలో 100, రాజ్యసభలో 50) కంటే ఎక్కువ మందే మద్దతు తెలపడం విపక్షాల పట్టుదలను సూచిస్తోంది.
ఏడు తీవ్రమైన అభియోగాలు: పక్షపాత వైఖరిపై విమర్శలు
సీఈసీపై విపక్షాలు కేవలం రాజకీయ ఆరోపణలు మాత్రమే కాకుండా, ఏడు నిర్దిష్టమైన అభియోగాలను మోపాయి. అందులో ప్రధానమైనవి:
పక్షపాత వైఖరి: అధికార పార్టీకి అనుకూలంగా నిర్ణయాలు తీసుకోవడం.
ఓటర్ల తొలగింపు: పశ్చిమ బెంగాల్ మరియు బీహార్లలో ప్రత్యేక సమగ్ర సవరణ (SIR) పేరుతో లక్షలాది మంది ఓటర్లను జాబితా నుండి తొలగించడం.
తప్పుడు పద్ధతులు: ఎన్నికల అవకతవకలపై దర్యాప్తును అడ్డుకోవడం.
విచక్షణారహిత ప్రవర్తన: విపక్షాల ఫిర్యాదులను బేఖాతరు చేయడం.
ముఖ్యంగా పశ్చిమ బెంగాల్ ముఖ్యమంత్రి మమతా బెనర్జీ, ఈ ఓటర్ల జాబితా సవరణ అనేది తమ మద్దతుదారులను ఓటు హక్కు లేకుండా చేసే కుట్ర అని ఘాటుగా విమర్శించారు.
రాజ్యాంగ ప్రక్రియ: సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తితో సమానమైన హోదా
భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ **324(5)** ప్రకారం, ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ను పదవి నుండి తొలగించడం అంత సులభం కాదు. సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తిని ఏ విధంగానైతే తొలగిస్తారో, అదే పద్ధతిలో సీఈసీని కూడా తొలగించాల్సి ఉంటుంది. అంటే, పార్లమెంటులోని ఉభయ సభల్లోనూ ‘ప్రత్యేక మెజారిటీ’ (హాజరైన వారిలో 2/3 వంతు మరియు మొత్తం సభ్యులలో మెజారిటీ) తో ఈ తీర్మానం ఆమోదం పొందాలి. నిరూపితమైన దుష్ప్రవర్తన (Proven Misbehaviour) లేదా అసమర్థత (Incapacity) ప్రాతిపదికన మాత్రమే ఈ ప్రక్రియ సాగుతుంది. ఈ కఠినమైన నిబంధనలు సీఈసీకి ఒక రకమైన రాజ్యాంగ రక్షణను కల్పిస్తాయి, తద్వారా వారు రాజకీయ ఒత్తిళ్లకు లొంగకుండా పనిచేయగలరు.
స్పీకర్ మరియు చైర్మన్ పాత్ర: విచారణా కమిటీ ఏర్పాటు
అభిశంసన నోటీసు అందజేసిన తర్వాత, లోక్సభ స్పీకర్ లేదా రాజ్యసభ చైర్మన్ దానిని అంగీకరించాలా వద్దా అనే నిర్ణయం తీసుకుంటారు. నోటీసును అంగీకరిస్తే, ఆరోపణలపై విచారణ జరిపేందుకు ముగ్గురు సభ్యులతో కూడిన ఒక విచారణ కమిటీని ఏర్పాటు చేయాలి. ఈ కమిటీలో ఒక సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి, ఒక హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి మరియు ఒక ప్రముఖ న్యాయకోవిదుడు సభ్యులుగా ఉంటారు. ఈ కమిటీ సీఈసీని పిలిచి విచారిస్తుంది మరియు ఆరోపణలు నిజమని తేలితేనే తీర్మానంపై పార్లమెంటులో ఓటింగ్ జరుగుతుంది. ఈ మొత్తం ప్రక్రియ పూర్తి కావడానికి నెలల సమయం పట్టవచ్చు.
రాజకీయ చర్చ: ప్రజాస్వామ్యానికి రక్షణా? ఆటంకమా?
ఈ అభిశంసన తీర్మానంపై భిన్నాభిప్రాయాలు వ్యక్తమవుతున్నాయి. ఎన్నికల కమిషన్ స్వతంత్రతను కాపాడటానికి ఇటువంటి చర్యలు అవసరమని విపక్షాలు వాదిస్తుంటే, ఇది కేవలం రాజ్యాంగ వ్యవస్థలను అప్రతిష్ట పాలు చేసే ప్రయత్నమని బీజేపీ విమర్శిస్తోంది. బెంగాల్ వంటి రాష్ట్రాల్లో ఎన్నికల కమిషన్ పర్యటనలో నల్లజెండాలు చూపడం, ‘గో బ్యాక్’ నినాదాలు చేయడం వంటి ఘటనలు క్షేత్రస్థాయిలో ఉద్రిక్తతలను పెంచుతున్నాయి. న్యాయస్థానాలు ఇప్పటికే కొన్ని అంశాలపై విచారణ జరుపుతుండగా, పార్లమెంటులో ఈ పోరాటం మరింత తీవ్రతరం కానుంది.