జననం మరియు బాల్యం: గ్వాలియర్లో వికసించిన కమలం
అటల్ బిహారీ వాజపేయి 1924, డిసెంబర్ 25న మధ్యప్రదేశ్లోని గ్వాలియర్లో ఒక సాధారణ బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించారు. ఆయన తండ్రి కృష్ణ బిహారీ వాజపేయి ఒక కవి మరియు ఉపాధ్యాయుడు. చిన్నతనం నుండే వాక్చాతుర్యం, కవిత్వంపై పట్టు సాధించిన అటల్, క్విట్ ఇండియా ఉద్యమంతో తన రాజకీయ ప్రస్థానాన్ని ప్రారంభించి ఆర్ఎస్ఎస్ (RSS) సిద్ధాంతకర్తగా ఎదిగారు.
రాజకీయ ప్రవేశం: జనసంఘ్ నుండి ప్రధాని పీఠం వరకు
శ్యామ్ ప్రసాద్ ముఖర్జీ శిష్యుడిగా రాజకీయ ఓనమాలు దిద్దిన వాజపేయి, 1957లో తొలిసారి ఎంపీగా ఎన్నికయ్యారు. భారతీయ జనసంఘ్ వ్యవస్థాపక సభ్యుడిగా, ఆపై భారతీయ జనతా పార్టీ (BJP) తొలి అధ్యక్షుడిగా ఆయన పార్టీని బలోపేతం చేశారు. 1996లో మొదటిసారి 13 రోజులు, ఆపై 1998లో 13 నెలలు, చివరగా 1999 నుండి 2004 వరకు పూర్తికాలం ప్రధానిగా దేశానికి సేవలు అందించారు.
చారిత్రాత్మక విజయాలు: పోఖ్రాన్ అణు పరీక్షలు మరియు కార్గిల్ విజయం
వాజపేయి హయాంలోనే భారత్ 1998లో ‘పోఖ్రాన్-2’ అణు పరీక్షలు నిర్వహించి ప్రపంచానికి తన సత్తా చాటింది. పొరుగుదేశం పాకిస్థాన్తో శాంతిని కాంక్షిస్తూ ‘లాహోర్ బస్సు యాత్ర’ చేపట్టినప్పటికీ, వెన్నుపోటు పొడిచిన శత్రువుకు కార్గిల్ యుద్ధంలో తగిన బుద్ధి చెప్పారు. ‘జై జవాన్, జై కిసాన్’ నినాదానికి ‘జై విజ్ఞాన్’ను జోడించి శాస్త్రీయ రంగానికి కొత్త ఊపిరి పోశారు.
అభివృద్ధి పథంలో భారత్: స్వర్ణ చతుర్భుజి మరియు విద్యా విప్లవం
దేశ మౌలిక సదుపాయాలను మార్చేందుకు ‘స్వర్ణ చతుర్భుజి’ (Golden Quadrilateral) హైవే ప్రాజెక్టును మరియు గ్రామీణ రోడ్ల అభివృద్ధి కోసం ‘ప్రధానమంత్రి గ్రామ సడక్ యోజన’ను ప్రారంభించారు. చిన్నారులందరికీ ప్రాథమిక విద్యను అందించే లక్ష్యంతో ‘సర్వశిక్షా అభియాన్’ను ప్రవేశపెట్టి విద్యా విప్లవానికి నాంది పలికారు.
తుది శ్వాస: అజాతశత్రువు అస్తమయం
అనారోగ్య కారణాలతో 2009 నుండి క్రియాశీల రాజకీయాలకు దూరంగా ఉన్న వాజపేయికి 2015లో అత్యున్నత పౌర పురస్కారం ‘భారతరత్న’ దక్కింది. సుదీర్ఘ కాలం అనారోగ్యంతో పోరాడి 2018, ఆగస్టు 16న ఢిల్లీలోని ఎయిమ్స్ (AIIMS)లో అస్తమించారు. ఒక గొప్ప కవిగా, మేధావిగా, అజాతశత్రువుగా భారత రాజకీయ చరిత్రలో ఆయన చెరగని ముద్ర వేశారు.
అటల్ బిహారీ వాజపేయి గారి జీవితంలోని కవిత్వం, ఆయనకు దక్కిన పురస్కారాలు మరియు పాకిస్థాన్తో ఆయన జరిపిన చారిత్రాత్మక దౌత్య సంబంధాల గురించి పూర్తి వివరాలు ఇక్కడ ఉన్నాయి:
1. అటల్ జీ కవిత్వం: అక్షర రూపం దాల్చిన ఆవేదన, ఆశయం
వాజపేయి గారు కేవలం రాజనీతిజ్ఞుడే కాదు, గొప్ప కవి కూడా. ఆయన కవిత్వంలో దేశభక్తి, జీవిత తత్వం మరియు మానవీయ విలువలు ఉట్టిపడేవి. ఆయన రాసిన “మేరీ ఇక్కీవన్ కవితాయేన్” (నా 51 కవితలు) అత్యంత ప్రసిద్ధమైనవి.
- ప్రసిద్ధ కవిత – ‘మౌత్ సే ఠన్ గయీ’: ఆయన అనారోగ్యంతో ఉన్నప్పుడు మృత్యువుతో తలపడిన తీరును వివరిస్తూ ఈ కవిత రాశారు. “నేను మనసారా జీవించాను, మనసారా మరణిస్తాను, మళ్ళీ తిరిగి వస్తాను, వెళ్ళడానికి ఎందుకు భయపడాలి?” అన్నది ఈ కవిత సారాంశం.
- ఎత్తుపై కవిత: “ఓ దేవుడా! నన్ను ఎంత ఎత్తుకు ఎదగనివ్వకు.. సామాన్యుడిని కౌగిలించుకోలేనంత ఎత్తు నాకు వద్దు” అని ఆయన రాసిన కవిత ఆయన వినయానికి నిదర్శనం.
- పాక్-భారత్ సంబంధాలపై: “మనం స్నేహితులను మార్చుకోవచ్చు కానీ పొరుగువారిని మార్చుకోలేము” అనే నినాదాన్ని ఆయన కవితాత్మకంగా చాటిచెప్పారు.
2. పురస్కారాలు మరియు గౌరవాలు
భారతదేశానికి ఆయన చేసిన అసమాన సేవలకు గుర్తింపుగా అనేక అత్యున్నత పురస్కారాలు లభించాయి:
| సంవత్సరం | పురస్కారం పేరు |
| 1992 | పద్మ విభూషణ్ (భారత రెండో అత్యున్నత పౌర పురస్కారం) |
| 1994 | ఉత్తమ పార్లమెంటేరియన్ అవార్డు |
| 1994 | లోకమాన్య తిలక్ పురస్కారం |
| 2015 | భారతరత్న (భారత అత్యున్నత పౌర పురస్కారం) |
| 2015 | బంగ్లాదేశ్ లిబరేషన్ వార్ హానర్ |
3. పాకిస్థాన్తో దౌత్యం: బస్సు యాత్ర మరియు శాంతి ప్రయత్నాలు
వాజపేయి గారు పాకిస్థాన్తో శాంతి స్థాపన కోసం అత్యంత ధైర్యవంతమైన మరియు సృజనాత్మకమైన అడుగులు వేశారు.
- లాహోర్ బస్సు యాత్ర (1999): ఫిబ్రవరి 19, 1999న వాజపేయి గారు ఢిల్లీ నుండి లాహోర్కు ప్రారంభమైన “సదా-ఏ-సర్హద్” బస్సులో స్వయంగా ప్రయాణించారు. వాఘా సరిహద్దు వద్ద అప్పటి పాక్ ప్రధాని నవాజ్ షరీఫ్ ఆయనకు ఘనస్వాగతం పలికారు. ఈ యాత్ర రెండు దేశాల మధ్య దశాబ్దాల వైరాన్ని తుడిచేయడానికి చేసిన గొప్ప ప్రయత్నం.
- లాహోర్ డిక్లరేషన్: ఈ పర్యటనలో భాగంగా రెండు దేశాలు అణు యుద్ధ ప్రమాదాలను నివారించడానికి మరియు కాశ్మీర్ సమస్యను శాంతియుతంగా పరిష్కరించుకోవడానికి ఒప్పందం చేసుకున్నాయి.
- సంఝౌతా ఎక్స్ప్రెస్: రెండు దేశాల మధ్య ప్రజల సంబంధాలను (People-to-People ties) పెంచడానికి సంఝౌతా ఎక్స్ప్రెస్ రైలు సేవలను ఆయన ఎంతో ప్రోత్సహించారు.
- కార్గిల్ ప్రతిస్పందన: తాను శాంతి కోరుతూ లాహోర్ వెళ్తే, పాక్ కార్గిల్లో చొరబాటుకు పాల్పడటాన్ని ఆయన తీవ్రంగా ఖండించారు. శాంతి కాముకుడైనప్పటికీ, దేశ రక్షణ కోసం యుద్ధానికి వెనుకాడబోనని కార్గిల్ విజయం ద్వారా నిరూపించారు.
అటల్ జీ ప్రస్థానం ఒక అద్భుతమైన రాజకీయ కవిత్వం. ఆయన వేసిన పునాదులే నేటి భారత విదేశాంగ విధానానికి మార్గదర్శకాలుగా ఉన్నాయి.
